prawo autorskie w fotografii i prawo do wizerunku

Zaczniemy od definicji, bowiem nie każda fotografia będzie  chroniona prawem autorskim. Utwór to przejaw kreatywnej działalności o indywidualnym charakterze, niezależnie od wartości, wyrażony w dowolnej formie i postaci. Liczy się zatem twórczy zamysł, design, subiektywny produkt intelektualny.

Utworem nie są akty normatywne, dokumenty rządowe,  materiały, znaki, patenty i symbole, proste informacje, tabele, teorie.

O unikatowym charakterze fotografii jako utworu autorskiego będą decydowały następujące czynniki:
* świadomy wybór momentu fotografowania
* punkt widzenia
* koncepcje obrazu (kadrowanie)
* oświetlenie
* ustalenie głębi, ostrości i perspektywy
* zastosowanie efektów specjalnych
* nadanie fotografii określonego charakteru.*

Wszelka przeróbka, tłumaczenie lub adaptacja musi cechować się niepowtarzalnym stylem, aby objęta była ochroną prawa autorskiego. Przy czym podanie źródła utworu pierwotnego jest niezbędne. Nie dotyczy inspiracji.

Prawa autorskie dzielimy na dwie kategorie: osobiste i majątkowe. Te pierwsze odnoszą się do nierozerwalnej więzi między autorem a jego dziełem; korzyści czerpie zaś ten, do którego ono prawnie należy. W tym celu spisuje się umowy.

Gdy twórcy współpracują ze sobą, zachodzi współtwórczość, jak w przypadku piosenki – autor tekstu z autorem melodii. Według ustawodawcy domniemywa się, że udziały współtwórców są równe. Choć współtwórczość nie zachodzi, gdy współpraca ma charakter pomocniczy. Nawet jeśli wymaga to wiedzy fachowej, jak trzymanie światła podczas sesji.

Autor ma prawo do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem, nienaruszalności treści i formy, jak i dokonywania zmian. Utwór musi być eksploatowany zgodnie z wolą twórcy, który decyduje również o jego pierwszej publikacji. Zagwarantowany ma nadzór oraz dostęp do oryginału.

Zasady ekonomicznego rozporządzania dziełem i licencją określone są  w kodeksie cywilnym. Prawo autorskie (art. 23) pozwala nieodpłatnie korzystać w zakresie użytku ściśle osobistego. Cytaty dzielimy na małe i duże, ostatnie płatne, w obu podajemy źródła.

W razie naruszenia tych praw, żądamy usunięcia skutków, publicznego oświadczenia, kary pieniężnej, a nawet pozbawienia wolności do lat trzech. Tej samej karze podlega ten, kto rozpowszechnia bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy (…) albo publicznie zniekształca (…), kto bez uprawnienia lub wbrew warunkom tego uprawnienia utrwala w celu rozpowszechnienia lub zwielokrotnia cudzy utwór.*

Zamieszczenie w internecie cudzej fotografii wymaga zezwolenia twórcy. Należy też zawsze podpisać pracę imieniem i nazwiskiem bądź pseudonimem twórcy. Internet jako medium obowiązują treści kodeksu cywilnego, prawa autorskiego, prasowego, ustawy o nieuczciwej konkurencji, o własności przemysłowej, o ochronie danych osobowych oraz baz.

Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Nie jest to konieczne w przypadku osób publicznych pełniących swoje obowiązki oraz takich, które na zdjęciu stanowią jedynie fragment całości: zgromadzenia, imprezy otwartej, krajobrazu, newsa. Zezwolenie takie nie jest wymagane, jeżeli model otrzymuje umowne wynagrodzenie lub jako maska artystyczna (czyli wizerunek, jaki artysta sztucznie stwarza dla oddania cudzej, nie zaś własnej postaci w filmie bądź teatrze) stanowi element reportażu z premiery spektaklu lub innego wydarzenia kulturalnego.

Prawnym podłożem będą porozumienia pisemne. Decyzja na udostępnienie wizerunku zawsze powinna dotyczyć konkretów,  gdyż rozpowszechnianie nie może naruszyć godności osobistej modela ni fotografa w żaden sposób.

W przypadku nagłego rozwiązania wcześniej podpisanej umowy przez jedną ze stron warto zabezpieczyć się zapisem o odszkodowaniu.

Artykuł 23 i 24 kodeksu cywilnego.


*Wojciech Orżewski, Fotograf Fotografia Prawo, wyd. Inicjał (Warszawa 2006).
**Ustawa z dnia 4 lutego 1994 o prawie autorskim i prawach pokrewnych.


1 komentarz:

  1. Prawo autorskie w fotografii, zawsze warto szanować czyjąś pracę, chociaż to już nie tak popularne jak było niedyś.

    OdpowiedzUsuń